Παρασκευή, 8 Αυγούστου 2014

Δημιουργία των δυο εκκλησιαστικών Χορών

 Όπως είναι γνωστόν η Θεία Λατρεία αποτελεί έκφραση της πιστευούσης ψυχής. Στα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού, οι Απόστολοι και οι μαθητές των, μεριμνούσαν περισσότερο για τη διάδοση του Χριστιανισμού, έτσι στη λατρεία χρησιμοποιούσαν τους Ιουδαϊκούς ύμνους και κυρίως τους ψαλμούς του Δαβίδ, που άρχισαν να μεταφράζονται στην ελληνική γλώσσα, η δε μετάφραση όλων των ψαλμών στην ελληνική γλώσσα, που έγινε από τους Ο΄ (70) Πατέρας. Κατά τα μέσα της 2ας εκατονταετηρίδας άρχισαν να χρησιμοποιούνται στη Λατρεία οι πρώτοι Χριστιανικοί ύμνοι, που ήταν άτεχνοι, απλοί στη φράση και στη μουσική, έμοιαζαν δε περισσότερο με την απαγγελία πεζού λόγου. 

Στα πρώτα χρόνια επεκράτησε η «καθ’ ὑπακοήν» ψαλμωδία, δηλαδή ο Αναγνώστης απάγγελλε εμμελώς τους στίχους και σε κάθε στίχο ο λαός υπηχούσε και υπέψαλλε τις κατάλήξεις των στίχων. (Έψαλλαν όλοι οι πιστοί μαζί). Οι στίχοι ήσαν απλοί και απαγγέλλονταν με τον τρόπο περίπου που ψαλμωδούνται σήμερα οι ευχές του Μεγάλου Αγιασμού των Φώτων, ο Απόστολος, το Ευαγγέλιο, το· «Ἀσπιλε ἀμόλυντε» στα απόδειπνα, και στους Χαιρετισμούς, το· «Στερεώσαι», το· «Τοῦ Δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ», στη Θεία μετάληψη και άλλα. Η «καθ’ ὑπακοήν ψαλμωδία» επεκράτησε μέχρι τον Δ΄ αιώνα που γίνεται η μεγάλη μεταρρύθμιση στη ποίηση και υμνολογία· 

α) Δίδεται μεγάλη προσοχή στο τρόπο εκτέλεσης του μουσικού μέλους των ύμνων. 

β) Πολλοί ύμνοι του ψαλτηρίου μεταφράζονται στην ελληνική γλώσσα και έτσι γίνεται η βάση για τη μετέπειτα Ορθόδοξο υμνογραφία.

γ) Ο Λαός δεν υπηχούσε, αλλά έψαλλε του ύμνους και 

δ) Καθιερώνεται η εγκατάσταση των δυο Χορών. 

Με την πάροδο του χρόνου η πίστη ξαπλώνεται, η Χριστιανική ποίηση αναπτύσσεται, οι Χριστιανικοί ύμνοι γίνονται συνθετότεροι εις έννοια και μουσική, άρχισε η εκτόπιση των Ιουδαϊκών ύμνων και να περιορίζονται μόνο στους ψαλμούς του Δαβίδ, που είχαν μεταφραστεί στην Ελληνική γλώσσα. Από την «καθ’ ὑπακοήν ψαλμωδία» που οι πιστοί απηχούσαν το τέλος των στίχων, άρχισαν να ψάλλουν ολόκληρους τους στίχους που απαγγέλλονταν και με τον τρόπο αυτό συμμετέχει ολόκληρο το Εκκλησίασμα στη Θεία Λατρεία. 

Με την πάροδο του χρόνου, λόγω της ιδιομορφίας των εκκλησιαστικών ύμνων και της έντεχνης μελοποίησης των, για απόφυγή των παραφωνιών και της χασμωδίας, κατέστη έκδηλη η ανάγκη της δημιουργίας του πρώτου χορού. Ανέθεσαν σε ένα υπεύθυνο, που μαζί με άλλους έψαλλαν του ύμνους. Ο υπεύθυνος ονομάστηκε Πρωτοψάλτης ή Μάγιστρος, το δε σύνολο των βοηθών ιεροψαλτών ονομάστηκε Χορός, από τους χορούς των τραγωδιών της Αρχαίας Ελλάδας. Έψαλλαν δε σε ανυψωμένο (άμβωνα) στο μέσο του ναού, (μεταξύ των δύο σημερινών χορών). Στον Άμβωνα αυτό απαγγελλόταν ο Απόστολοςκαι το Ευαγγέλιο. Δημιουργείτε δηλαδή ο πρώτος Εκκλησιαστικός χορός. 

Αργότερα κατά τον 4ον αιώνα επειδή πλήθυναν οι ύμνοι δημιουργήθηκε πάλι το ίδιο πρόβλημα. Ο Χορός χωρίστηκε σε δυο και σχηματίστηκε ο Αριστερός χορός. Ο υπεύθυνος Ιεροψάλτης του αριστερού χορού πήρε το όνομα Λαμπαδάριος, ο δε υπερυψωμένος άμβωνας μετακινήθηκε παραπλεύρως του Αριστερού χορού, στην αποκλειστική χρήση του Διακόνου για την ανάγνωση του Ευαγγελίου, και του κηρύττοντος τον Θείο Λόγο κληρικού, όπως γίνεται σήμερα. 

Από τον 4ον αιώνα μέχρι σήμερα στη πράξη της Εκκλησίας τηρούνται πολλές αλλαγές στη ναοδομία (χτίσιμο ναών), στην εικονογραφία, την αμφίεση του κλήρου και την διακόσμηση των ιερών ναών. Πολλές αλλαγές γίνονται και στην υμνογραφία. Οι Βυζαντινοί χοροί όπως έχουν σήμερα, σχηματίσθηκαν μεταξύ των ετών 348 και 358 μ. Χ. Οι Ιερές Ακολουθίες έχουν πάρει τη σημερινή τους μορφή τον Ιʹ και ΙΑ΄ αιώνα. (Από το βιβλίο «Θεωρία της Βυζαντινής Μουσικής»), με συγγραφέα τον Διευθυντή της Σχολής, Χριστοδούλου Παπαστεφάνου. (Λευκωσία).

ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Ο «Μέγας Βασίλειος» (1974) Στρόβολος.

Διδάσκει ο Πρωτοψάλτης Χριστόδουλος Παπαστεφάνου. 
Αν είστε ορθόφωνος και θέλετε να μάθετε Βυζαντινή Μουσική, μας ενδιαφέρετε. 

Τα μαθήματα στη Σχολή μας διδάσκονται ατομικά και παρακολουθούν άνδρες και γυναίκες, μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου και φοιτητές Πανεπιστημίων. 

Γνωρίζετε Βυζαντινή Μουσική και θέλετε να την διδάξετε σε άλλους; 

Ίσως η καλύτερη σας εκλογή είναι να έχετε τα βιβλία «Πηδάλιο Ιεροψαλτου» και «Θεωρία της Βυζαντινής Μουσικής», που έκδωσε η Σχολή μας το 2014. 

Η πολύχρονη πείρα μας, στην διδασκαλία της Βυζαντινής Μουσικής, αλλά και τα απαραίτητα βυζαντινά βιβλία, που έκδωσε η Σχολή, εγγυόνται την εύκολη και τέλεια εκμάθηση της μουσικής. 

Η μοναδική μας διαφήμιση είναι οι Απόφοιτοι μας Διπλωματούχοι Ιεροψάλτες, που ψάλουν στους διάφορους ναούς, ως επίσημοι Ιεροψάλτες ή βοηθοί. 

Πληροφορίες: Τηλ 97804442 ByzantinI - Mousiki.blogspot.com

Βιβλίο «Θεωρία της Βυζαντινής Μουσικής»

Εκδόθηκε το 2014. Είναι βιβλιοδετημένο με σκληρό χαρτί, με επίχρυσα γράμματα, σε χρώμα μαύρο και κόκκινο. Αποτελείται από 316 σελίδες. Καταγίνεται με τη Θεωρία της Βυζαντινής Μουσικής για κάθε ήχο, τις διαφορές των κλιμάκων, τα ιδιώματα των κλιμάκων και των ήχων, τις Φθορές,τις Χρόες και Απηχήματα. Δίδει δείγματα εμμελούς απαγγελίας, επεξηγεί πως γίνεται το Ισοκράτημα, το Κανονάρχημα και πως απαγγέλλεται ο Απόστολος. Καθορίζει τις Έλξεις που υπάρχουν σε κάθε ήχο και Χρονικές Αγωγές. Καταγράφονται επίσης στο βιβλίο οι πιο απαραίτητοι κανόνες Ορθογραφίας, για τη σύνταξη ενός μουσικού Βυζαντινού κειμένου. Είναι πολύ χρήσιμο βιβλίο και απαραίτητο βοήθημα για τους σπουδαστές της Βυζαντινής Μουσικής, αλλά και για όσους θα αποφασίσουν να διδάξουν σε άλλους, τη Μουσική αυτή. Περιλαμβάνει Ευρετήριο και δύο μόνιμους σελιδοδείκτες. Οι τρεις πλευρές του βιβλίου είναι βαμμένες κόκκινο Βυζαντινό χρώμα. Πωλείται μόνο από τη Σχολή και τον Διευθυντή της και συγγραφέα του βιβλίου Χριστόδουλο Παπαστεφάνου, στη τιμή των €25. (Χοντρική τιμή).

ΠΩΣ ΞΕΧΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΗΧΟΙ (Κλίμακες, κοινά σημεία αλλοίωσης, Φθορές, Χρόες, Έλξεις)

Οι ήχοι ανάλογα με την κλίμακα που χρησιμοποιούν χωρίζονται σε τρία Γένη 

α) Διατονικό 
β) Χρωματικό και το 
γ) Εναρμόνιο

Το Διατονικό Γένος αποτελούν ο Πρώτος, ο Τέταρτος, Πλάγιος Πρώτος και Πλάγιος Τέταρτος ήχος. 

Το Χρωματικό Γένος αποτελούν ο Δεύτερος και Πλάγιος Δεύτερος. 

Το Εναρμόνιο Γένος αποτελούν ο Τρίτος και ο Βαρύς. 

Οι ήχοι κατά την εκτέλεση τους χρησιμοποιούν τους ίδιους χαρακτήρες. Οι οκτώ ήχοι διαφέρουν μεταξύ των στη μουσική σύνθεσή των χαρακτήρων, που γίνονται οι καταλήξεις των. Κάθε ήχος έχει διαφορετικές καταλήξεις (διαφορετική σύνθεση χαρακτήρων) και διαφορετικό άκουσμα. 

Εκτός της μουσικής σύνθεσης, μεγάλο ρόλο παίζουν οι διάφορες αλλοιώσεις (Διέσεις και Υφέσεις), που άλλοτε σημειώνονται στο μουσικό κείμενο και άλλοτε όχι. Οι αλλοιώσεις αυτές προέρχονται από τις Κλίμακες που χρησιμοποιούν οι ήχοι, από τις Φθορές, τις Χρόες και τις Έλξεις. Γενικά αλλοιώσεις στους φθόγγους συναντούμε: 

α) Στις Κλίμακες. Όπως αναφέρθηκε οι κλίμακες έγιναν από την αλλοίωση ορισμένων φθόγγων της Φυσικής Διατονικής κλίμακας, οι δε αλλοιωμένοι φθόγγοι είναι γνωστοί και σταθεροί. Από τους αλλοιωμένους αυτούς φθόγγους εξαρτάται και η μελωδία των κλιμάκων. Στις Κλίμακες οι αλλοιωμένοι φθόγγοι δεν σημειώνονται με κάποια Δίεση ή Ύφεση, αλλά εκτελούνται από όσους γνωρίζουν τις διαφορές των κλιμάκων, από την Διατονική κλίμακα, και εκτελούν τις κλίμακες με τις ανάλογες αυξομειώσεις των φθόγγων που υπάρχουν στη κλίμακα, που ψάλλεται τον ύμνο. 

β) Αλλοίωση των φθόγγων γίνονται και με τα δύο κοινά σημεία αλλοίωσης Δίεση και Ύφεση, που αλλοιώνουν μόνο τον φθόγγο που τίθενται, μπαίνουν δε σε όλους τους φθόγγους και σε όλες τις Κλίμακες και σημειώνονται (είναι ορατά),στο μουσικό κείμενο. 

γ) Αλλοιώσεις των φθόγγων γίνονται με τις Φθορές, που ανήκουν στις Κλίμακες και επηρεάζουν προτάσεις ή ολόκληρο τον ύμνο, αλλάζοντας Τετράχορδα ή Κλίμακα. Οι αλλοιωμένοι φθόγγοι των Φθορών δεν σημειώνονται στο κείμενο. Η σωστή εφαρμογή των Φθορών γίνεται από όσους γνωρί- ζουν την εκτέλεση των Φθορών και ποίοι φθόγγοι αλλοιώνον- ται από την ενέργεια των. 

δ) Αλλοίωση των φθόγγων γίνονται και με τις τρεις Χρόες, που ενεργούν μόνο σε ένα Τετράχορδο ή Πεντάχορδο και παύει η ενέργεια των. Όπως και στις Φθορές δεν σημειώνονται στο κείμενο οι αλλοιώσεις. Οι αλλοιωμένοι φθόγγοι εκτελούνται από όσους γνωρί- ζουν την ενέργεια των Χροών. ε) Αλλοίωση των φθόγγων γίνεται και στις Έλξεις. Όπως έχει αλλού αναφερθεί, Έλξη είναι η ιδιοτροπία (ιδιομορφία) που έχουν οι Δεσπόζοντες φθόγγοι να έλκουν προς το μερος τους, τους πιο κάτω ή τους πιο πάνω από αυτούς φθόγγους, όταν το κείμενο περιφέρεται γύρω από αυτούς. 

Υπενθύμιση: 

α) Οι αυξομειώσεις των φθόγγων των Κλιμάκων των Έλξεων και των Φθορών δε σημειώνονται με Διέσεις ή Υφέσεις στο κείμενο, αλλά είναι θέμα γνώσης της Θεωρίας των Κλιμάκων και Έλξεων και της καλής και σωστής εκτέλεσης της παραλλαγής και του μέλους. 

β) Στις Φθορές και στις Χρόες καθορίζεται μεν το μέρος στο ο- ποίο θα γίνουν οι αλλοιώσεις, αλλά δεν σημειώνονται στο κείμενο οι Διέσεις και Υφέσεις. 

γ) Πολλές αλλοιώσεις των Έλξεων συμπίπτουν με τις αλλοιώσεις των κλιμάκων, από την Διατονική Κλίμακα. Από το βιβλίο «Θεωρία της Βυζαντινής Μουσικής», του Πρωτοψάλτη Χριστόδουλου Παπαστεφάνου. (Σχολή Βυζαντινής Μουσικής ο Μέγας Βασίλειος. Λευκωσία).

ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΙΕΡΟΨΑΛΤΗ


Ο ψάλτης πρέπει να διαθέτει φυσικά, ηθικά και μουσικά προσόντα. 

α) Φυσικά προσόντα είναι η καλλιφωνία και ορθοφωνία, για να ακούγεται ευχάριστα. Χωρίς την καλή και ορθή φωνή, ενδέχεται να φυγαδεύει τους πιστούς από τον ναό, εξ αιτίας της εσφαλμένης και δυσάρεστης εκτέλεσης της ψαλμωδίας. Η έλλειψη καλής φωνής θα αδικεί την καλή εκτέλεση των ύμνων. Επίσης η καλή υγεία του σώματος θα δίδει την αντοχή στη καλή εκτέλεση της μελωδίας. 


β) Ηθικά προσόντα θεωρούνται το ήθος και ο χαρακτήρας του Ιεροψάλτη. Τόσο μέσα στο ναό , όσο και έξω πρέπει να είναι σοβαρός και αξιοπρεπής και η όλη συμπεριφορά του παραδειγματική. Ο σεβασμός του στον Ιερέα του ναού και η συναδελφική αγάπη του στους ιεροψάλτες και το προσωπικό του ναού, χωρίς να τους φθονεί και υποτιμά, φανερώνει άνθρωπο που κλήθηκε από την Θεία πρόνοια, να εκτελεί το θεάρεστο αυτό έργο του Ιεροψάλτη. Ο Ιεροψάλτης δεν πρέπει να ψάλλει επειδή αμείβεται, ούτε να αποβλέπει στον έπαινο των εκκλησιαζομένων, αλλά με την έκφραση των ευσεβών συναισθημάτων μεσω της μελω- δίας των ύμνων, που ψάλλει και συμμετέχει ενεργά μαζί με τον Ιερέα και τους πιστούς στην εκτέλεση της θείας Λειτουργίας και άλλων Ακολουθιών της Εκκλησίας. Η στάση του στο Αναλόγιο πρέπει να είναι σοβαρή και σεμνή, χωρίς μορφασμούς, άσκοπες κινήσεις, κρούση του χρόνου κτυπώντας το πόδι με θόρυβο στο δάπεδο του Αναλογίου. Οι ψίθυροι, οι συνομιλίες και τα γέλια, δεν προσφέρουν τιμή στον Ιεροψάλτη.


γ) Γραμματικά προσόντα: Εννοούμε ότι ο ψάλτης πρέπει να έχει την κατάλληλη μόρφωση, ώστε να κατανοεί και να παρακολουθεί την έννοια των ύμνων. Τότε μόνο θα είναι σε θέση να δίδει στο κοινό να κατανοεί, αυτό που ψάλλει. Θα αποφεύγει τα λάθη, θα δίδει τον κατάλληλο τονισμό στη μουσική, θα χωρίζει τις φράσεις ανάλογα με την έννοια και θα ζωντανεύει με την φωνή του αυτά που ψάλλει, κατά τρόπο που θα επιδρά στις ψυχές του ακροατηρίου. 


δ) Μουσικά προσόντα είναι η απαραίτητη εκμάθηση της Εκκλησιαστικής Μουσικής, ώστε να μπορεί να εκτελεί με ευχέρεια τα Εκκλησιαστικά άσματα. Να είναι καταρτισμένος στην πρακτική (χωρίς φθόγγους) εκτέλεση των ύμνων και καλός γνώ- στης των Αυτομέλων για να μπορεί να ψάλλει τα Προσόμοια, όπως και καλός γνώστης των Ιδιομέλων. Να γνωρίζει την σειρά των ύμνων που θα ψαλθούν, ύστερα από ποιούς ύμνους γίνονται οι εκφωνήσεις των Ιερέων, ποιούς ύμνους ψάλλει ο Δεξιός και ποιούς ο Αριστερός, ποιός από τους δυο ψάλτες κάμνει τις ληκτικές καταλήξεις, για να γίνει αίτηση από τον Ιερέα, πότε ο ένας ψάλτης παίρνει την κατάληξη του ύμνου που ψάλλει ο άλλος ψάλτης, σε ποιους ύμνους απαγγέλλον- ται στίχοι, να γνωρίζει πως θα ενεργήσει όταν συνδυάζονται δύο Ακολουθίες και πολλά άλλα. Απαραίτητο επίσης προσόν είναι να γνωρίζει σωστά την Τυπική Διάταξη, να μπορεί να αντιλαμβάνεται τις οδηγίες του Τυπικού της Εκκλησίας και να ψάλλει από «διφθέρας», (από βιβλίο), σύμφωνα με «τὸν ἐν Λαοδικείᾳ ιε΄ κανόνα», τα μουσικά μέλη που καθορίστηκαν από την Πατροπαράδοτη Εκκλη- σιαστική Μουσική και να γνωρίζει τη χρήση των εκκλησιαστικών βιβλίων.


Να είναι γνώστης της Εμμελούς απαγγελίας και της εναλλαγής των ήχων. (Ανεύρεσης μελωδίας, όταν αλλάζει ο ήχος). Η διαυγής προφορά, η ευκρινής άρθρωση των φθόγγων, η τέλεια μουσική κατάρτιση, η καλλιφωνία, η ορθοφωνία, είναι προσόντα που απαρτίζουν τον καλλιτέχνη Ιεροψάλτη. Να γνωρίζει την εφαρμογή της μελωδίας των Αυτομέλων, επί των Προσομοίων. Να αποφεύγει τους πρόχειρους αυτοσχεδιασμούς και τις καινοτομίες. Να αποφεύγει επίσης τις δύσκολες εκτελέσεις και τα μεγάλα ύψη που κουράζουν τους πιστούς και δεν βοηθούν στην προσευχή. Ο ψάλτης πρέπει να είναι ευλαβής και να ψάλλει ταπεινά και κατανυκτικά. Για να ψάλλει κατανυκτικά πρέπει να έχει κατά νουν τα θεία νοή- ματα και να έχει ευλάβεια. Η μουσική χωρίς ευλάβεια είναι περιττή. Από το βιβλίο «Ιεροψαλτικόν Πηδάλιον», Χριστόδουλου Παπαστεφάνου. (Σχολή Βυζαντινής Μουσικής «ο Μέγας Βασίλειος» Λευκωσία).

Πέμπτη, 30 Μαΐου 2013

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΧΟΛΗΣ


Η βιβλιοδεσία των βιβλίων γίνεται από τον ίδιο τον συγγραφέα Χριστόδουλο Παπαστεφάνου


Ιεροψάλτες απόφοιτοι της Σχολής


Ο Αρχιεπίσκοπος με τους σπουδαστές της Σχολής


Εκπρόσωπος των αποφοίτων της Σχολής εκφωνεί λόγο κατά τη διάρκεια της Τελετής Αποφοίτησης


Τα Μαθήματα της Σχολής παρακολουθούν άτομα κάθε ηλικίας


Μεγάλη χορωδία Ανδρών και Γυναικών ψάλλει τα Εγκώμια στην εκκλησία του Αγίου Βασιλείου Στροβόλου, με χοράρχη τον Διευθυντή της Σχολής και Πρωτοψάλτη 
του Ναού Χριστόδουλο Παπαστεφάνου


Ο συγγραφέας των βιβλίων εν ώρα εργασίας


Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος ο Α δίνει ευχές και συμβουλές στους απόφοιτους της Σχολής


Ο Μακαριότατος απονέμει τα πτυχία στους Απόφοιτους


Ο συγγραφέας Χριστόδουλος Παπαστεφάνου και Διευθυντής της Σχολής δίνει μεγάλη σημασία τόσο στο περιεχόμενο των βιβλίων όσο και στην εξωτερική εμφάνιση κάθε βιβλίου ξεχωριστά


Πλήθος κόσμου παρακολουθεί την Τελετή Αποφοίτησης μαζί με τον Μακαριότατο


Απόφοιτος της Σχολής σε αναμνηστική φωτογραφία με τον Αρχιεπίσκοπο 
και τον Διευθυντή της Σχολής


Ο Αρχιεπίσκοπος με τους σπουδαστές της Σχολής

ΜΟΥΣΙΚΑ CDs ΣΧΟΛΗΣ

Περιέχει ύμνους από το εκδοθέν βιβλίο ‘‘Αγιορείτικοι Αντίλαλοι’’ που ψάλλονται όπως ψάλλονται στο Άγιο Όρος και στα διάφορα Μοναστήρια Κύπρου και Ελλάδος.









Περιέχει ύμνους που αναφέρονται στην εμφάνιση του Χριστού στους μαθητές του μετά την Ανάσταση του οι οποίοι ψάλλονται τις Κυριακές πριν από τη Δοξολογία, με τον τίτλο ‘‘Εωθινά Εξαποστειλάρια και                                                   Αναστάσιμα Εωθινά 
                                                Ιδιόμελα’’